در تاریخ ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۷       ساعت ۱۱:۲۳       ۲۰۰ بازدید


متن سوال : ۲۴ سال زندانی بودن امام موسی بن جعفر (علیه السلام) با کثرت فرزندان این امام همام، چگونه قابل جمع می باشد؟


متن پاسخ :


پاسخ:

امام موسی کاظم (علیه السلام) تمام عمر خویش را در زندان بسر نبرده است؛ بلکه تنها چهار سال از عمر خویش را در زندان سپری نموده است؛ زیرا حضرت در سال 128 هجری به دنیا آمدند و در سال 183 هجری به شهادت رسیدند و سن شریفشان در هنگام شهادت، 55 سال بوده است به عبارت بهتر حضرت از سال 179 به دستور هارون زندانی شدند و نهایتاً در زندان هارون الرشید در سال 183 به دستور هارون سموم شدند و به شهادت رسیدند، همانطور که در منابع متعددی شیعه به آن تصریح شده است:

«عم، إعلام الورى‏ وُلِدَ ع بِالْأَبْوَاءِ مَنْزِلٍ بَيْنَ مَكَّةَ وَ الْمَدِينَةِ لِسَبْعٍ خَلَوْنَ مِنْ صَفَرٍ سَنَةَ ثَمَانٍ وَ عِشْرِينَ وَ مِائَةٍ وَ قُبِضَ ع بِبَغْدَادَ فِي حَبْسِ سِنْدِيِّ بْنِ شَاهَكَ لِخَمْسٍ بَقِينَ مِنْ رَجَبٍ وَ قِيلَ أَيْضاً لِخَمْسٍ خَلَوْنَ مِنْ رَجَبٍ سَنَةَ ثَلَاثٍ وَ ثَمَانِينَ وَ مِائَةٍ وَ لَهُ يَوْمَئِذٍ خَمْسٌ وَ خَمْسُونَ سَنَةً وَ أُمُّهُ أُمُّ وَلَدٍ يُقَالُ لَهَا حَمِيدَةُ الْبَرْبَرِيَّةُ وَ يُقَالُ لَهَا حَمِيدَةُ الْمُصَفَّاةُ وَ كَانَتْ مُدَّةُ إِمَامَتِهِ ع خَمْساً وَ ثَلَاثِينَ سَنَةً وَ قَامَ بِالْأَمْرِ وَ لَهُ عِشْرُونَ سَنَةً وَ كَانَتْ فِي أَيَّامِ إِمَامَتِهِ بَقِيَّةُ مُلْكِ الْمَنْصُورِ أَبِي جَعْفَرٍ ثُمَّ مُلْكُ ابْنِهِ الْمَهْدِيِّ عَشْرَ سِنِينَ وَ شَهْراً ثُمَّ مُلْكُ ابْنِهِ الْهَادِي مُوسَى بْنِ مُحَمَّدٍ سَنَةً وَ شَهْراً ثُمَّ مُلْكُ هَارُونَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُلَقَّبِ بِالرَّشِيدِ وَ اسْتُشْهِدَ بَعْدَ مُضِيِّ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً مِنْ مُلْكِهِ مَسْمُوماً فِي حَبْسِ السِّنْدِيِّ بْنِ شَاهَكَ وَ دُفِنَ بِمَدِينَةِ السَّلَامِ فِي الْمَقْبَرَةِ الْمَعْرُوفَةِ بِمَقَابِرِ قُرَيْشٍ... عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ حَفْصٍ قَالَ‏ إِنَّ هَارُونَ الرَّشِيدَ قَبَضَ عَلَى مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع سَنَةَ تِسْعٍ وَ سَبْعِينَ وَ مِائَةٍ وَ تُوُفِّيَ فِي حَبْسِهِ بِبَغْدَادَ لِخَمْسِ لَيَالٍ بَقِينَ مِنْ رَجَب‏»(1)؛ (اعلام الورى: حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام در سال 128 هجرى در ابواء[ابواء منزلى است بين مكه و مدينه از دهات اطراف مدينه است كه آمنه مادر پيغمبر اسلام در آنجا دفن شده.

] هفتم ماه صفر متولد گرديد و سال 183 پنج روز به آخر رجب در زندان سندى بن شاهك در بغداد از دنيا رفت. بعضى گفته‏اند: پنجم رجب سال 183 از دنيا رفت و در آن موقع 55 سال داشت، مادرش كنيزى فرزنددار بنام حميده بربريه بود او را حميده پاك نهاد مي گفتند. مدت امامت آن جناب 35 سال بود كه در بيست سالگى بامامت رسيد. در زمان امامت موسى بن جعفر(عليه السّلام) منصور دوانيقى حكومت مي كرد پس از او پسرش مهدى ده سال زمامدار بود، بعد از مهدى پسر او هادى بنام موسى بن محمّد يك سال و يكماه حكومت داشت. بعد خلافت در اختيار هارون پسر محمّد كه مشهور به رشيد بود قرار گرفت. پانزده سال پس از حكومت هارون موسى بن جعفر عليه السّلام بوسيله سم در زندان سندى بن شاهك از دنيا رفت. در مدينة السلام (بغداد) در قبرستان معروف به قبرستان قريش دفن شد .... عيون اخبار الرضا: سليمان بن حفص گفت: هارون الرشيد در سال صد و هفتاد و نه 179 موسى بن جعفر عليه السّلام را گرفت و در سال 183 پنج شب بآخر رجب مانده از دنيا رفت)

بنابراین اینکه گفته شود حضرت تمام عمر خویش را در زندان بسر می برده است مطلب است کاملا نادرست؛ بلکه حضرت تنها چهار سال از عمر پر برکت خویش را در زندان هارون سپری کرده است.

تعداد فرزندان حضرت به 37 نفر می رسیده است که از آنان هیجده تن پسر و نوزده تن دختر بوده اند؛ همانطور که شیخ مفید در الارشاد می آورد: «وَ كَانَ لِأَبِي الْحَسَنِ مُوسَى ع سَبْعَةٌ وَ ثَلَاثُونَ وَلَداً ذَكَراً وَ أُنْثَى مِنْهُمْ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا ع وَ إِبْرَاهِيمُ وَ الْعَبَّاسُ وَ الْقَاسِمُ لِأُمَّهَاتِ أَوْلَادٍ. وَ إِسْمَاعِيلُ وَ جَعْفَرٌ وَ هَارُونُ وَ الْحُسَيْنُ لِأُمِّ وَلَدٍ. وَ أَحْمَدُ وَ مُحَمَّدٌ وَ حَمْزَةُ لِأُمِّ وَلَدٍ. وَ عَبْدُ اللَّهِ وَ إِسْحَاقُ وَ عُبَيْدُ اللَّهِ وَ زَيْدٌ وَ الْحَسَنُ وَ الْفَضْلُ وَ سُلَيْمَانُ لِأُمَّهَاتِ أَوْلَادٍ.وَ فَاطِمَةُ الْكُبْرَى وَ فَاطِمَةُ الصُّغْرَى وَ رُقَيَّةُ وَ حَكِيمَةُ وَ أُمُّ أَبِيهَا وَ رُقَيَّةُ الصُّغْرَى وَ كُلْثُمُ وَ أُمُّ جَعْفَرٍ وَ لُبَابَةُ وَ زَيْنَبُ وَ خَدِيجَةُ وَ عُلَيَّةُ وَ آمِنَةُ وَ حَسَنَةُ وَ بُرَيْهَةُ وَ عَائِشَةُ وَ أُمُّ سَلَمَةَ وَ مَيْمُونَةُ وَ أُمُّ كُلْثُومٍ لِأُمَّهَاتِ أَوْلَادٍ.وَ كَانَ أَفْضَلَ وُلْدِ أَبِي الْحَسَنِ مُوسَى ع وَ أَنْبَهَهُمْ وَ أَعْظَمَهُمْ قَدْراً وَ أَعْلَمَهُمْ وَ أَجْمَعَهُمْ فَضْلًا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا ع.»(2)؛ (حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام داراى سى و هفت فرزند پسر و دختر بود: (1) على بن موسى الرضا عليهما السّلام (2) ابراهيم (3) عباس (4) قاسم كه مادرهاى ايشان ام ولد بودند (5) اسماعيل (6) جعفر (7) هارون (8) حسن كه مادرشان نيز ام ولد بود (9) احمد (10) محمد (11) حمزه كه اينان نيز مادرشان ام ولد بود (12) عبد اللَّه (13) اسحاق (14) عبيد اللَّه (15) زيد (16) حسن (17) فضل (18) حسين (19) سليمان كه اينان هر كدام يا هر چند تن از يك زن ام ولد بوده‏اند (20) فاطمه كبرى (21) فاطمه صغرى (22) رقيه (23) حليمه (24) ام ابيها (25) رقيه صغرى (26) ام جعفر (27) لبابة (28) زينب (29) خديجه (30) علية (31) آمنة (32) حسنة (33) بريهه (34) عايشة (35) ام سلمة (36) ميمونة (37) ام كلثوم كه مادرهاى اينان نيز ام ولد بوده‏اند.و در ميان فرزندان آن حضرت از همه برتر و در قدر و منزلت والاتر و دانشمندتر، و در فضل و كمال جامعتر: حضرت ابو الحسن على بن موسى الرضا (عليهما السّلام بوده است).

بامراجعه به تاریخ، علت و فلسفه کثرت فرزندان حضرت به خوبی روشن می شود؛ زیرا امامان معصوم(علیهم السلام) همواره تحت فشار دستگاه حکومت، آزادی عمل چندانی برای تبلیغ دین و معارف حقه و الهی نداشتند. تنها راه پیش روی آن بزرگواران، تولید و تربیت نسلی پاک بوده تا با تعلیم و تربیت آنان و فرستادن به مناطق مختلف، دین را از خطر انحراف، نجات داده و آیین حقه الهی را در همه جا گسترش دهند.

بنابراین بین کثرت فرزندان موسی بن جعفر(علیه السلام) با زندانی شدن آن حضرت در آخر عمر شریف هیچ منافاتی وجود ندارد.

پی نوشت:

(1). بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏48 ؛ صص 2- 228، عیون الاخبار، ج1، ص104.

(2). مفيد، محمد بن محمد، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد - قم، چاپ: اول، 1413 ق، ج 2 ص 244.